EDITORIAAL

Hoopvol

 

Sinds begin december 2024 waait er een nieuwe wind door de gangen van het Oostendse stadhuis. Een lentebriesje of een hevige herfststorm? Dat valt nog af te wachten, maar net zoals de voorbije twintig jaar houdt Dement Oostende de vinger aan de erfgoedpols. Krijgen we een kentering in het bouwbeleid? Zullen woorden als locuswaarde en straatbeeld eindelijk niet langer klinken als jargon maar als beleidsprioriteit ?

De Koninklijke Gaanderijen

De afgelopen maanden zijn er signalen, kleine lichtpunten. Zo verklaarde de provinciale omgevingsambtenaar de beroepen van Natuurpunt én Dement Oostende gegrond. Gevolg: geen vergunning voor de nieuwe surfclub die meer dan acht meter boven de dijk ging uitsteken. Net als Dement Oostende stelt de provinciaal omgevingsambtenaar dat het bouwvolume beter in de dijk geïntegreerd moet worden zodat het zicht op de Wellington Hippodroom en de Koninklijke Gaanderijen gevrijwaard blijft. We kijken alvast uit naar een aangepast ontwerp, niet hoger dan de bestaande dijk en omringd door het nodige helmgras om het zand op een natuurlijke manier te fixeren.

De afgekeurde surfclub aan de Gaanderijen

De werken aan diezelfde Koninklijke Gaanderijen zouden dit najaar eindelijk van start gaan. Minder goed nieuws voor bouwonderneming Boey, die de maandelijkse huur van schoren -ondertussen hun gewicht in goud waard- aan hun neus zien voorbij ziet gaan, maar hoera voor de Oostendenaar en tweedeverblijver die binnenkort weer in stijl op de zeedijk kan flaneren. De beruchte samenwerkingsovereenkomst tussen de huidige uitbater Restotel, Stad Oostende en PMV blijft ondertussen overeind al zijn de exacte voorwaarden nog in nevelen gehuld.

Groentemarkt 2

Op de Groentenmarkt 2 trok de ontwikkelaar de plannen in. Het statig gebouw blijft -althans voorlopig- gespaard van façadisme met extra bouwvolumes op het gebouw en in de diepte. En in de Boekareststraat werd een Belle Epoquewoning van de sloophamer gered.

Hotel du Louvre, Karel Janssenslaan

Maar het mooiste erfgoednieuws kwam helemaal onverwacht en uit private hoek. Twintig jaar geleden was het protest tegen de sloop van Hotel du Louvre in de Karel Janssenslaan de vonk die Dement Oostende deed ontstaan. Nu, na decennia van verwaarlozing, procedures en holle beloftes, lijkt het pand gered. Niet door de overheid, maar door de buurvrouw van Villa Ostinato. Nieuwe eigenares Marie Rotsaert heeft de intentie om Hotel du Louvre opnieuw in ere te herstellen en deels in te richten als boutiquehotel.

 

Tromgeroffel voor zoveel heldenmoed en een warme oproep aan onze lezers om de voeten onder tafel te steken in Villa Ostinato en zo dit erfgoedproject een extra duwtje in de rug te geven.

 

Maar beducht

 

Dat de Koninklijke Gaanderijen dringend aan restauratie toe zijn ontkent niemand. Maar voor Dement Oostende — en voor de duizenden die onze petitie ondertekenden — ligt het echte breekpunt elders: de gronden en gebouwen van de Gaanderijen én het Thermae Palace Hotel moeten in publieke handen blijven. Geen verkapte eigendomsoverdracht naar Restotel, Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) of eender welke privé-vennootschap.

En overheidsmiddelen gebruiken om hotelkamers in te richten? Hopelijk zegt onze nieuwe burgervader hiertegen ook resoluut neen.

 

Ook het project op de Groentemarkt en de bouw van de nieuwe surfclub blijven we met argusogen volgen. Een ingetrokken aanvraag en een geweigerde vergunning zijn mooi, maar daarmee is het pleit nog niet beslecht. Respect voor erfgoed moet in dergelijke projecten voorop staan.

 

Hoewel haast in bepaalde dossiers, zoals de Gaanderijen, nodig is, mag dit geen alibi zijn voor halfzachte compromissen, zeker niet als de Oostendse burger de rekening krijgt gepresenteerd.

 

Dossier Thermen en Gaanderijen in stroomversnelling onder nieuw stadsbestuur

 

December 2023. Het toenmalige Oostendse stadsbestuur, onder het co-pilootschap van burgemeester Bart Tommelein (Open VLD) en schepen Björn Anseeuw (N-VA), kondigt een opvallende samenwerking aan. Stad Oostende gaat in zee met hoteluitbater Restotel en Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) voor de renovatie van het Thermae Palace en de Koninklijke Gaanderijen.

 

Geen inspraak of transparantie, maar de net opgerichte private projectvennootschap plant wel de bouw van appartementen vlak naast het monument. Erfgoedbeweging Dement Oostende komt meteen in actie. Er worden debatten georganiseerd, dubieuze clausules onderzocht, en een grootschalige affiche- en flyercampagne georganiseerd die 11.600 handtekeningen voor de petitie oplevert. De publieke onvrede zit diep, en de politieke rekening volgt. Bij de gemeenteraadsverkiezingen krijgen de architecten van deze constructie een duidelijk signaal van de kiezer.

De gestutte Gaanderijen

Het nieuwe bestuur onder leiding van burgemeester John Crombez (Vooruit Plus) beloofde een andere, meer transparante aanpak. Sindsdien werd er achter de schermen intensief gewerkt om het vastgelopen dossier weer op de rails te krijgen. Reeds vorig jaar had Vlaanderen, onder druk van media-aandacht, het door Dement georkestreerde burgerprotest en de gesprekken met de kabinetschefs in Brussel 30 miljoen euro extra steun voorzien. Dit bedrag is opgenomen in de Vlaamse begroting, maar vereist wel een degelijk subsidiedossier. John Crombez ging in overleg met het kabinet van Vlaams minister Weyts (N-VA) waardoor inmiddels de voorwaarden duidelijker werden. De voorbereidingen zijn volop aan de gang en als alles volgens plan verloopt, starten de werken na deze zomer. De nieuwbouwplannen lijken van de baan. Ook de verhuis van Mu.ZEE van de Romestraat naar de thermensite lijkt steeds minder waarschijnlijk, al blijft er nog steeds sprake van een museale invulling.

 

De totale investering vanuit Vlaanderen: 42 miljoen euro. Een bedrag dat, met goede wil en efficiëntie, moet volstaan om de restauratie écht op gang te trekken. Restotel en PMV leveren ook een bijdrage. Wat en onder welke voorwaarden? Dat ligt nog op de onderhandelingstafel. De oorspronkelijke overeenkomst blijft gelden, maar zal sowieso aangepast moeten worden aan de nieuwe context. Want wat in 2023 werd ondertekend, leest als een nachtmerrie voor de stadskas: de gemeenschap betaalt de rekening, en de private partner loopt met de sleutels naar buiten.

 

Dement Oostende is opgelucht dat de aanvang van de werken eindelijk in zicht komt, maar blijft waakzaam.

Wordt vervolgd.

 

Hotel du Louvre herrijst als erfgoedparel dankzij Villa Ostinato

 

Dement bestaat 20 jaar en het begon met Hotel du Louvre. In 2005 werd de kiem gelegd van wat later zou uitgroeien tot Dement Oostende – een onafhankelijke erfgoedgroep die zich inzet voor het behoud van het stadsgeheugen in al zijn vormen. De allereerste actie vond plaats aan het Hotel du Louvre in de Karel Janssenslaan.

Actie aan Hotel du Louvre in 2007

Na jaren van stilstand krijgt het iconische Hotel du Louvre in Oostende eindelijk een nieuw en hoopgevend hoofdstuk. Het leegstaande art-decogebouw aan de Karel Janssenslaan, dat lange tijd symbool stond voor onze erfgoedstrijd, werd recent aangekocht door de buren, restaurant Villa Ostinato. Onder impuls van eigenares Marie Rotsaert krijgt het pand opnieuw zijn oorspronkelijke functie als hotel, met oog voor historiek en erfgoedwaarde.

 

Het gebouw, ontworpen in het interbellum door architect Fobert, was oorspronkelijk een brouwerij en later een hotel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het ingenomen door de Duitsers en verloor het zijn hotelfunctie, maar de naam bleef hangen. De stad kocht het pand in 2000, verkocht het weer in 2004 en nadien volgde een jarenlange procedureslag tussen projectontwikkelaars, volgde een jarenlange procedureslag tussen projectontwikkelaars, buurtbewoners, erfgoedorganisaties en overheden.

 

Er werden verschillende vergunningsaanvragen ingediend, maar deze werden telkens geschorst. Een opsomming. In mei 2007 schorste de Raad van State, op verzoek van de buurtbewoners en Dement Oostende, bij uiterste dringende noodzakelijkheid de sloopaanvraag. Later volgde de vernietiging. De Stad Oostende verleende vervolgens in 2015 een nieuwe sloopvergunning af. Het beroep werd eerst door de Deputatie afgewezen, maar terug werd de vergunning met succes geschorst door de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Bij de volgende aanvraag in 2022 ging de bouwheer de voorgevel behouden en reconstrueren, maar gaf de bouwdiepte problemen voor de buren, en terug bereikten de buren voor de derde maal een schorsing van de aanvraag. Met de volgende aanvraag in 2023 hadden we geen bezwaar, er waren geen problemen meer met de toenmalige buren. Maar bij de verkoop van het naastliggende pand 'Het Groote Huys' naar de nieuwe eigenaars, Villa Ostinato, bleek dat de bouwdiepte vermeldt in de verkoop niet overeenstemt met de bouwdiepte van de plannen uit 2023, met gevolg terug een bezwaar. Uiteindelijk heeft de initiële bouwheer Hotel du Louvre verkocht aan Villa Ostinato.

Actie aan Hotel du Louvre in 2009

Dement Oostende verzette zich al sinds 2005 tegen de sloopplannen en ijverde steeds voor behoud. Uiteindelijk werd het dossier zo complex en verstrikt dat het uitgroeide tot een toonbeeld van hoe erfgoedbeleid soms spaak loopt. De recente overname door Marie Rotsaert van Villa Ostinato brengt eindelijk een doorbraak. Ze wil het pand omvormen tot een stijlvol boutiquehotel dat aansluit bij de uitstraling van Villa Ostinato. De beide gebouwen maakten ooit deel uit van dezelfde brouwerijsite, en ook de tuinen zullen opnieuw verbonden worden.

De gelijkvloerse verdieping wordt publiek toegankelijk, waardoor het project niet enkel een private ontwikkeling is, maar ook iets teruggeeft aan de stad.

 

Hoewel er nog geen concrete omgevingsvergunning is aangevraagd, reageert het stadsbestuur enthousiast. Burgemeester John Crombez benadrukt het belang van een herbestemming met respect voor de erfgoedwaarde. De eigenaars willen nauw samenwerken met de stad, buurtbewoners, de erfgoedcommissie en actiegroep Dement om de plannen breed gedragen te maken.

 

Marie Rotsaert omschrijft haar engagement als een sprong in het onbekende, gedreven door passie en erfgoedliefde. “Het is rauw, eerlijk en prachtig tegelijk. We beginnen aan iets bijzonders.”

 

Met dit nieuwe hoofdstuk lijkt er eindelijk hoop voor Hotel du Louvre – niet als een verleden tijd, maar als levend erfgoed voor de toekomst.

 

Verantwoordelijkheid erfgoedzorg grotendeels bij de Stad

 

Op 16 augustus 2024 verleende Stad Oostende een omgevingsvergunning voor de bouw van Hotel Mordan. Het project, gelegen tussen de Christinastraat en de Aartshertoginnestraat, voorziet de sloop van bestaande gebouwen om plaats te maken voor een nieuw hotel met 86 kamers. Dit besluit stuitte echter op flink wat protest uit de buurt: maar liefst 25 omwonenden en de erfgoedorganisatie Dement Oostende dienden beroep in bij de Bestendige Deputatie van West-Vlaanderen.

Christinastraat, de panden werden opgenomen in de inventaris van bouwkundig erfgoed Vlaanderen

Hoewel het nieuwe ontwerp gelukkig niet vervalt in de typische, fantasieloze “blokkenhuis”-architectuur, betreurden we de geplande afbraak van meerdere waardevolle panden in de onmiddellijke nabijheid van het beschermde Spaans Huisje. Deze gebouwen maken deel uit van het karakter en de geschiedenis van de buurt.

Conceptuele rendering van het toekomstig hotel (c A1AR)

Tijdens de hoorzitting werd helaas pijnlijk duidelijk hoe weinig gewicht erfgoedargumenten nog in de schaal leggen. Erfgoed lijkt op elk beleidsniveau steeds vaker het onderspit te delven en verliest zijn prioritaire status in tal van dossiers. Voor belangrijke projecten is het zelfs niet langer verplicht om het advies van de dienst Onroerend Erfgoed in te winnen. In beroepsdossiers wordt erfgoed systematisch ondergeschikt gemaakt aan andere elementen zoals tijdelijke hinder voor buren, fietsenbergingen, parkeerplaatsen en toegankelijkheid. Toch ontbreekt het besef dat erfgoed een cruciale rol speelt in het bewaren én versterken van de identiteit van een stad. Erfgoed vormt een onmisbare brug tussen het verleden, het heden en de toekomst.

 

Wat eenmaal is afgebroken, keert nooit meer terug.

 

Daarom is een duidelijk, éénduidig en streng stedelijk beleid rond erfgoed broodnodig. Nu de verantwoordelijkheid voor erfgoedzorg grotendeels op het stedelijk niveau terecht is gekomen, hopen wij dat Oostende die verantwoordelijkheid ten volle zal opnemen, met een resoluut, toekomstgericht en daadkrachtig erfgoedbeleid als resultaat.

Parc Royal, we blijven streven naar een beschermd cultuurhistorisch landschap

Parc Royal, een groene oase van Koningspark tot en met de Hippodroom